نظارت پولیو در افغانستان
نظارت پولیو یکی از بخشهای اساسی برنامه محو پولیو در افغانستان است. این سیستم اطلاعات مهمی را فراهم میکند که برای شناسایی ویروس پولیو، نظارت بر گردش ویروس، و هدایت فعالیتهای واکنش سریع در برابر شیوع بیماری و تطبیق واکسیناسیون ضروری است. بدون یک سیستم نظارتی حساس و مؤثر، تشخیص اینکه ویروس پولیو در کدام مناطق و چگونه در حال گردش است، امکانپذیر نخواهد بود. افغانستان برای نظارت پولیو از دو سیستم مکمل استفاده میکند: نظارت بر فلج نرم حاد (AFP) و نظارت محیطی. هر دو سیستم توسط کارکنان اختصاصی نظارت در سراسر کشور تطبیق میشوند.
نظارت بر فلج نرم حاد (AFP)
نظارت بر فلج نرم حاد (AFP) معیار طلایی (Gold Standard) در سطح جهان برای شناسایی موارد مشکوک پولیو در میان اطفال زیر ۱۵ سال به شمار میرود.
شبکه نظارت بر فلج نرم حاد (AFP) در افغانستان مراکز صحی دولتی و خصوصی، شفاخانهها، مراکز توانبخشی جسمی، دواخانهها، کارکنان صحی متوسط، معالجهکنندگان سنتی، متولیان زیارتها و رضاکاران جامعه را در بر میگیرد.
هر واقعه مشکوک فلج نرم حاد (AFP) بهصورت فوری گزارش میشود، بهگونه کامل مورد بررسی قرار میگیرد و نمونههای آن در لابراتوار آزمایش میشوند تا مشخص شود که آیا ویروس پولیو وجود دارد یا خیر. در صورت شناسایی ویروس پولیو، تجزیه و تحلیل جینتیکی آن انجام میشود تا منشأ ویروس و مسیرهای انتقال آن مشخص گردد. این اطلاعات نقش مهمی در برنامهریزی واکسیناسیون هدفمند و اجرای واکنش مؤثر در برابر شیوع بیماری دارند.
سیستم نظارت بر فلج نرم حاد (AFP) در افغانستان بهطور مداوم در شناسایی موارد مشکوک عملکرد مؤثری داشته و معیارهای تعیینشده جهانی نظارت را با موفقیت برآورده کرده است. شاخصهای کیفیت نظارت نیز بهطور منظم ارزیابی میشوند تا اطمینان حاصل شود که واقعات مشکوک بهموقع شناسایی و بررسی شده و آزمایشهای لابراتواری آنها در زمان تعیینشده انجام میشوند.
نظارت محیطی
نظارت محیطی تکمیل کننده نظارت بر فلج نرم حاد (AFP) است. در این سیستم، نمونههای فاضلاب برای شناسایی ویروس پولیو وحشی (WPV) و ویروس پولیوی مشتقشده از واکسین (VDPV) آزمایش میشوند.
این سیستم به شناسایی گردش ویروس پولیو کمک میکند، حتی زمانی که هیچ واقعه فلج گزارش نشده باشد. از همین رو، نظارت محیطی بهعنوان یک ابزار هشداردهنده زودهنگام برای تشخیص گردش ویروس عمل میکند و اطلاعات ارزشمندی را برای هدایت اقدامات برنامه فراهم میسازد.
محلهای جمعآوری نمونه در سراسر کشور فعال بوده و بهطور منظم ارزیابی میشوند تا اطمینان حاصل شود که فعالیتهای شبکه نظارت بهگونه مؤثر و منظم ادامه دارد.
نظارت بر فلج نرم حاد و نظارت محیطی در کنار هم، به شناسایی سریع گردش ویروس پولیو کمک میکنند و شواهد لازم را برای تصمیمگیریهای برنامه و اجرای واکنش سریع در برابر شیوع بیماری فراهم میسازند.
کیفیت نظارت
برنامه محو پولیو افغانستان بهطور منظم عملکرد سیستم نظارت را ارزیابی میکند تا شناسایی واقعات، بررسی آنها، جمعآوری نمونهها، مستندسازی، کیفیت اطلاعات و هماهنگی میان شرکای برنامه مورد ارزیابی قرار گیرد.
یافتههای این ارزیابیها برای ارتقای ظرفیت کارکنان، تقویت نظارت مؤثر، افزایش مشارکت جامعه و بهبود کیفیت سیستم نظارت مورد استفاده قرار میگیرد تا اطمینان حاصل شود که سیستم نظارت در برابر گردش ویروس پولیو حساس، مؤثر و پاسخگو باقی میماند.
معلومات بیشتر
برای آگاهی بیشتر درباره نظارت پولیو، معیارهای جهانی و رهنمودهای تخنیکی، به منابع زیر مراجعه کنید:
ابتکار جهانی محو پولیو (GPEI) - نظارت پولیو
سازمان صحی جهان (WHO) - پلان کاری جهانی نظارت پولیو ۲۰۲۵-۲۰۲۶